Benelux-treinen
| Serie | 61 84 87-38 101-3 t/m 108-8 (plan D) | 51 84 00-30 051-4 t/m 053-0 (plan L) | 50 84 21-30 451-2 t/m 477-7 (plan W1) |
| Lengte | 22.650 mm | 23.050 mm | 26.400 mm |
| Gewicht | 48 ton | 45 ton | 23 ton |
| Aantal zitplaatsen | 23 restauratie | - | 88 2e klas |
| Fabrikant | Beijnes | Werkspoor | Werkspoor |
| Bouwjaar | 1951 | 1958 | 1966 |
Gedurende de jaren '60 maakte het vervoer in de relaties gelegen tussen Amsterdam en Brussel een haast explosieve groei. De in 1957 gebouwde
twaalf Benelux-treinstellen (type hondekop) reden vanaf dat jaar een uurdienst Amsterdam-Antwerpen die om het uur doorreed naar Brussel. Tien jaar
later was deze dienst nog steeds van kracht, maar moest er zo vaak met gekoppelde stellen worden gereden dat de mogelijkheiden tot verdere
versterking van de dienst uitgeput waren. Laat staan dat er meer treinen konden doorrijden naar Brussel.
Daarom werden enige getrokken treinen ingelegd, bestaande uit getrokken rijtuigen van de NMBS en later uit rijtuigen plan D en NMBS-rijtuigen. Bij
het beschikbaar komen van de rijtuigen plan W1 werden de rijtuigen plan D vervolens door deze rijtuigen vervangen. Het gebruik van de rijtuigen plan
W1 leverde een winst in het aantal zitplaatsen op.
Het inzetten van getrokken rijtuigen leidde al spoedig tot een onaanvaardbaar oponthoud op de eindstations en Antwerpen Centraal vanwege het
omrangeren van de lokomotief. Een trein met een stuurstand aan beide zijden van de trein moest hier de oplossing bieden. Omdat de NS streefde naar
een totale vernieuwing na afloop van de evensduur van de Benelux-treinstellen, werd naar een invulling met bestaand materieel voor een relatief
korte tijd gezocht. In december 1971 werd daarom een proef genomen met de provisorisch als stuurstand ingrichte RD7660, die goed uitviel.
Rijtuigen plan W1
De NS leverde achttien B-rijtuigen uit het bestand Plan W. Deze rijtuigen werden door de Hoofdwerkplaats Haarlem voor de
Benelux-dienst geschikt gemaakt. De aanpassing had hoofdzakelijk betrekking op het aanbrengen van elektrische doorvoerkabels voor de stuurstroom en
het schilderen in de donkerblauwe kleur met gele band.
Stuurstandrijtuigen plan D
In de treinen diende ook een restauratie- en een bagageafdeling aanwezig te zijn. Die werd gevonden in de oude WRD-rijtuigen plan
D van de NS. Die rijtuigen uit 1951 zouden in de tweede helft van de jaren zeventig worden afgevoerd. Na een uitgebreide verbouwing en revisie
door de Hoofdwerkplaats Tilburg werden acht van deze rijtuigen geschikt gemaakt voor de trekduwdienst. De verbouwing hield onder andere in dat de
kopwand aan de zijde van de bagageafdeling werd dichtgemaakt. Bovenop het dak werd een koepel gerealiseerd met de bestuurderskabine er onder. De
verhoogde cabine was een veiligheidseis. In de cabine is de volledige instrumentatie van de lokomotief terug te vinden.
Postrijtuigen plan L
Bij de invoering van de treindienst Amsterdam - Brussel met de trekduweenheden werden twee rijtuigen plan L geschikt gemaakt
voor de Beneluxdienst. Net als bij de rijtuigen plan W bestond de aanpassing hoofdzakelijk uit het aanbrengen van elekrische doorvoerkabels voor de
stuurstroom. De rijtuigen werden daarbij vernummerd in 51 84 00-30 051-4 en 052-2. Toen rijtuig 51 84 00-30 051-4 op 6 maart 1978 zwaar beschadigd
raakte bij een aanrijding te Brussel Zuid, werd de P7938 ter vervanging verbouwd en daarbij vernummerd in 51 84 00-30 053-0.
Lokomotief reeks 25.5 en rijtuigen type I4
Met het oog op de reeds opgedane eraringen met de Belgische tractie-installatie leverde de NMBS acht elektrische lokomotieven. Deze lokomotieven
stammen uit 1961 en droegen voorheen de nummers 2515-2522. Om ze geschikt te maken voor hun nieuwe taak werden ze gedeeltelijk verbouwd en van
trek-/duwbekabeling voorzien. Na hun verbouwing kregen de NMBS-lokomotieven de nummers 2551-2558, om ze te onderscheiden van de overige loks uit de
reeks 25.
Ten behoeve van de trek-/duwtreinen leverde de NMBS verder acht A-rijtuigen en acht AB-rijtuigen. Deze rijtuigen waren van het type I4 die dateren
uit 1966. Het zijn RIC-rijtuigen met zijgang, die veel comfort leveren. Zo zijn er ook in de tweede klasse afdeling slechts drie zitplaatsen naast
elkaar.
Levensloop
In 1974 ging de eerste Benelux-trekduwtrein rijden. De normale treinsamenstelling van een trekduwtrein is: lokomotief-B-B-B-AB-A-WRDs, met eventueel
een postrijtuig tussen de lokomotief en de rest van de trein. Met name de plaats van het eerste klasse rijtuig was van belang. Dit diende zo dicht
mogelijk bij het restauratierijtuig te worden geplaats. Met drie B-rijtuigen beschikt de treinstam over 300 zitplaatsen tweede klasse en 78
zitplaatsen eerste klasse.
De komst van de Benelux-trekduwtreinen maakte het mogelijk de diensten op Brussel uit te breiden. Sinds de indienststelling van dit materieel rijden
namelijk alle beneluxtreinen door naar Brussel.
Om het uitnemen van rijtuigen voor onderhoud te vergemakkelijken werd in 1977 de samenstelling van de treinen gewijzigd in een Nederlands en een
Belgisch deel (lokomotief serie 25.5 + A + AB (beide NMBS) + 3xB + WRDs (NS)).
Tot 30 december 1982 reed in de eerste trein Amsterdam - Brussel en de laatste trein Brussel - Amsterdam en plan L mee. Na hun buitendienststelling
in 1983 werden de rijtuigen verbouwd tot fietsenrijtuig.
De Benelux-trekduwtreinen hebben tot medio 1987 gereden. Op dat moment was voldoende nieuw materieel beschikbaar om de dienst geheel over te nemen.
De stuurstandrijtuigen werden buiten dienst gesteld en gesloopt. Rijtuig 61 84 87-38 107-0 ontsnapte de dans en werd tot
meetrijtuig verbouwd. De rijtuigen plan W1 zijn in de binnenlandse dienst ingezet. De postrijtuigen plan L werden verbouwd tot fietsenrijtuig (Df)
en deden voor het laatst in 2004 dienst.
Nieuw Benelux-materieel
In de periode 1986-1987 is het oude Benelux-materieel geleidelijk vervangen door nieuwe trek-duw-treinen. Deze nieuwe Benelux-treinen bestaan uit
getrokken NS-rijtuigen en een lokomotief van de reeks 11.8 van de NMBS. De rijtuigen zijn van het type ICR dat geschikt is voor buurlandverkeer. De
rijtuigen bestaan oorspronkelijk in A-, B-, AB- en Bs-uitvoering en zijn een geel/bordeaux-rode kleur. Deze kleur is een combinatie van NS-geel en
NMBS-bordeauxrood. De rijtuigen worden sinds 2000 gemoderniseerd, met uitzondering van de Bs-rijtuigen. Daarbij wordt het interieur vernieuwd en
airconditioning aangebracht. Hierbij ontstaan nieuwe rijtuigtypen (BD) en verdwijnen ook rijtuigtypen (BKD). Meer informatie over de rijtuigen van de
nieuwe Benelux-treinen is te vinden op de pagina over de rijtuigen type ICR.
Buitenlands materieel in de Benelux-treinen
vanwege een tekort aan getrokken materieel deed in 2010 een stam Belgische rijtuigen dienst in de Beneluxdienst. De stam bestond uit rijtuigen van de
typen I6 en I10. Een jaar later in 2011 werden opnieuw buitenlandse rijtuigen ingezet. Ditmaal Oostenrijkse
rijtuigen die door NShispeed van de ÖBB gehuurd zijn.
Bronvermelding:
voor een overzicht van gebruikte bronnen zie de pagina boeken en artikelen
Voorafgaande aan de trekduwtreinen reden er al getrokken treinen op de verbinding Amsterdam - Brussel. Op de foto is een dergelijke trein te zien,
bestaande uit drie rijtuigen plan W1 en twee Belgische rijtuigen, nabij Dordrecht; 29 maart 1974.
Foto: H. Konijnendijk
De rijtuigen plan W1 zijn makkelijk te herkennen aan hun donkerblauwe uitvoering met de gele Benelux-band. Rijtuig 50 84 21-37 476-9 in een Intercity
bij vertrek uit Utrecht CS; 26 juli 1987.
Foto: C. van Gageldonk
Een karakteristiek beeld dat jaren lang te zien is geweest: een stuurstandrijtuig plan D dat net onder de kap van Amsterdam CS uitsteekt; 20
september 1975.
Foto: F. van der Jagt
Een Beneluxtrein bij vertrekt uit Roosendaal richting Antwerpen. Op de bovenste foto zijn achter het stuurstandrijtuig de rijtuigen plan W1 te zien.
De tweede foto toont lokomtief NMBS 2558 met daarachter de NMBS-rijtugen type I4.
Postrijtuig 51 84 00-30 053-0 in Benelux-kleuren. Amsterdam Zaanstraat, 19 januari 1980.
Foto: C. van Gageldonk
Een Beneluxtrein bestaande uit ICR-rijtuigen en een lokomotief reeks 11.8 in Rotterdam; 18 augustus 1988.